वन क्षेत्रका गाँउमा सुरक्षित खोर नहुँदा स्थानिय उपभोक्तको समस्या विकराल बन्दै गएको छ । पशुचौपाया जोगाउन गाँउघरमा सुरक्षित खोर नहुँदा वन्यजन्तु घरमै आएर पशुचौपाया तथा मानविय क्षति पु¥याँदा समस्या जटिल बन्दै गएको हो । जिल्लाको मधुवन नगरपालिकामा पर्ने खाता संरक्षण वन क्षेत्र आसपासका उपभोक्ताहरु यो समस्या बाट वर्षौ देखी गुज्रिरहेका छन ।

विशेषः मधुवन नगरपालिकाको वडा १, २, ३, ४ र ५ का करिब ५ हजार घरघुरी वर्षै देखी यो समास्या बाट पिडित बनेका छन । मधुवन नगरपालिका वडा नम्बर ५ का वडा सदस्य रेशम बुढाका अनुसार सामुदायिक बन नजिकका बस्तीमा चितुवा, हात्ती, बाघ, गैंडा लगायतका बन्यजन्तुहरू गाउँ पसी विभिन्न घटना निम्त्याने गरेको बताए । स्थानियका घरमा सरकारले सुरक्षित खोर निर्माण गर्न सके यो समस्यामा कमि आउने बुढाले सुझाव दिए । खाता संरक्षण वन क्षेत्र आसपासमा साँझ परेपछि पशुचौपाया, बृद्धबृद्धा तथा बालबालिकालाई सुरक्षाको चिन्ताले सताउने गर्दछ । चितुवाको आक्रमणले मानिवय क्षती हुनुको साथै पशुचापायाको ज्यान जाने संभावना रहेको बुढाले बताए ।

समुदायमा स्थानिय सरकारले पश्ुचौपाया जोगाउन तत्काल सुरक्षित खोर निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको मधुवन नगरपालिका ३ खाताका स्थानिय भदै थारुले औंल्याउनु भयो । थारु भन्छन “घर–घरमा सुरक्षित खोर निर्माण, सोलार लाइटको व्यवस्था यति मात्र नभई बन्यजन्तुको आनीबानीका बारेमा स्थानियलाई समेत सचेत गर्न जरुरी छ ।” प्रत्येक वर्ष दर्जनौं पशुचौपाया, अन्नबाली, घरगोठ भत्काउने लगायत समास्याहरु वन्यजन्तुले गर्ने गरेका छन । पशुचौपाया को क्षतिले समुदाय स्तरमा दैनिकी लगायत उनिहरुको जीविकोपार्जनमा समेत गम्भीर असर पारिरहेको छ ।

सुरक्षित खोरको अभावले वर्षौ देखी हुँदै आएको मानविय क्षति तथा पशुचौपायाको क्षति बारे खाता समन्वय समितिका अध्यक्ष हरी गुरुङ्ग चिन्तित छन । खाता संरक्षण वन क्षेत्र आसपासमा बासिन्दाका लागि सुरक्षित खोर र तारबारको व्यवस्था अत्यावश्यक रहेको गुरुङ्गले भने । बन्यजन्तुलाई संरक्षित मात्र होइन व्यवस्थापन गर्नुपर्ने जरुरी रहेको भन्नु भयो । राहतको व्यवस्थानले मात्र नपुग्ने भन्दै क्षतिपुर्तिको समेत व्यवस्था गर्नुपर्ने उनले जोड दिए । “जंगलमै आहाराको व्यवस्था गरिनु पर्छ, जनावर गाउँ पस्न नपाउनु र पशुचौपायालाई आक्रमण गर्ने काममा कमि आओस ।” गुरुङ्गले भने ।

जनस्तरमा सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने र विद्यालय तहमा पनि बन्यजन्तु र मानव सहअस्तित्व बारे सचेतनाm फ लाउनु पर्नेमा जोड दिनु भयो । नयहरु को पहल र संरक्षणकर्मीको अगुवाईमा बन्यजन्तुको संख्यामा बृद्धि भएको छ, तर त्यसको व्यवस्थापन प्रति सम्बन्धित निकाय गम्भीर नहुनु नै समस्याको मूल कारण मानिएको स्थानियले बताउने गरेका छन । स्थानीय तह, संरक्षण समिति र सरोकारवाला निकाय बीच समन्वय गरेर दीर्घकालीन समाधानका उपाय अपनाउनु जरुरी रहेको जानकारहरु बताउँछन ।