बालबालिकाको सानै उमेरमा हुने विवाह कानूनी रूपमा दण्डनीय तथा अवैध मानिन्छ । यसप्रकारको विवाहले बालबालिकाको शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थमा प्रतिकूल असर पार्दछ।स्वस्थ समाज निर्माणका लागि बालविवाह जस्तो खराव प्रचलनको उन्मुलन आवश्यक छ ।
नेपाल सरकारले बालविवाह रोक्नका लागि कानूनी प्रबन्ध गरेको छ । नेपालको कानूनी बन्दोबस्त अनुसार २० बर्ष मुनि विवाह गर्न निषेध गरिएको छ । २० वर्ष मुनिको विवाहलाई कानूनी रुपमा वालविवाह मानिन्छ ।वालविवाह रोक्नका लागि कानूनी प्रबन्ध गरिए तापनि व्यहारिक रूपमा समाजमा बालविवाहको अवस्था विद्यमान नै छ । बालविवाहका कारण किशोरी हरुको शारीरिक तथा मानसिक स्थितिमा प्रतिकूल असर परेका थुप्रै उदाहरणहरु समाजमा फेला पर्दछन । अज्ञानता वा भाबनाबाट प्रेरित भएर बालबालिका हरु बालविवाह गर्ने परिस्थितिमा पुग्छन् । कतिपय बालबालिकाहरु अभिभावकका दवावमा बालविवाह गर्न बाध्य भएका हुन्छन् । धार्मिक अन्धविश्वास, विद्यमान कानूनको अज्ञानता, गरिवी, अशिक्षा, लहड तथा भावुकता आदि कारणले समाजमा बालविवाहको अवस्था कायम छ । कानूनी तथा प्रशासनिक तवरले बालविवाह रोक्न प्रशस्त प्रयासहरु भएका छन् तर समाजको व्यापक सहभागिता बिना बालविवाह रोक्न असम्भव नै छ । बालविवाहले स्वस्थ समाज निर्माण गर्न गतिरोध उत्पन्न गर्दछ, बालविवाह रोक्न समाज सम्पूर्ण रूपमा जागरुक हुन आवश्यक छ । कानूनी तथा प्रशासनिक प्रयत्नका साथै व्यापक सामाजिक जागरण र नागरिक सक्रियता बढाउन सकिएमा अपेक्षित परिणाम प्राप्त गर्न सहज हुने कुरातर्फ दृष्टि पुर्याउदै यतातिर सचेत प्रयत्न गरौं ।
